Werken met roofvogels

Gepubliceerd op 15 februari 2020 om 23:42

Ik werk als fotograaf al jaren samen met een groep valkeniers. Soms foto-grafeer ik bij hun workshops of demonstraties, soms doen we samen wel eens een fotoshoot met modellen en roofvogels, en ik geef met enige regel-maat ook een fotoworkshop met roofvogels. En na al die tijd blijft het voor mij nog steeds een voorrecht om met deze dieren te mogen werken.

De valkeniers waarmee ik dit doe hebben stuk voor stuk het welzijn van de dieren, het geven van juiste en verantwoorde informatie en vakkennis hoog in het vaandel  staan. De vogels staan bij hen altijd voorop, en zo hoort het ook. Voor deze mensen is de valkerij geen hobby maar een roeping.

Toch bestaan er (vaak ook uit onwetendheid) best veel vooroordelen óver, en weerstand tégen de valkerij. Daarom wil ik hier wat meer vertellen over het werken (zowel voor fotograaf als valkenier) met roofvogels.

Allereerst: een valkerijdemonstratie of fotoworkshop is géén papagaaienshow waarbij de vogels ingestudeerde trucs doen. De training van de vogels bestaat puur uit het ‘uitlokken’ of gebruik maken van natuurlijk gedrag. De vogels zijn dan ook zeker niet tam; ze zijn ‘zeeg’, wat zo’n beetje inhoudt dat ze de mens tolereren omdat ze eenvoudigweg geen slechte ervaringen met de mens hebben. De mens is eerder soortgenoot dan natuurlijke vijand.

De valkenier maakt dan ook slechts gebruik van de belangrijkste eigenschap van de roofvogel; zijn luiheid. Of liever (dat staat wat netter), zijn opportunisme. In de praktijk houdt dat in dat de vogel zo veel mogelijk rendement uit zo min mogelijk energie probeert te halen. Dat is in de natuur van levensbelang voor de vogel; de meeste jachtvluchten mislukken namelijk en dat kost erg veel energie. Als de vogel té veel energie verspilt betekent dat vaak zijn einde, omdat hij uiteindelijk te vermoeid raakt om nog te jagen.  

De vogel wil dus de kans op succes van een jachtvlucht zo groot mogelijk maken. Daarom kiezen ze vaak een zwakke prooi; een pasgeboren kuiken, een jonge vogel die net leert vliegen, een oud beestje of juist een ziek dier. (En dat is ook de reden dat je zoveel buizerds op paaltjes langs de (snel)weg ziet zitten. Ze zitten daar eigenlijk te wachten tot je een konijn voor ze aanrijdt, want ze pulken liever een platgereden exemplaar van het asfalt dan dat ze achter een le-vend dier aan moeten gaan.) 

De valkenier maakt gebruik van dat opportunisme; hij zorgt er voor dat hij gewoon de meest aantrekkelijke voedselbron voor de vogel is. De vogel heeft al snel door dat elke vlucht naar de handschoen van de valkenier eten oplevert. Als die handschoen echter drie keer achter elkaar leeg is, dan is het ook snel over met het appél van de vogel. Hij zal dan zijn instinct volgen en elders zijn prooi proberen te bemachtigen. Ze zien de valkenier dan ook niet als vriend of als baasje, maar gewoon als betrouwbare voedselleverancier. 

Nu is één van de misvattingen dat valkeniers honger gebruiken om een vogel te trainen. Want als een vogel geen honger heeft komt ie niet. Dat lijkt logisch, maar als de vogel te veel honger heeft kan hij de energie eenvoudigweg niet opbrengen om te vliegen. Om een vogel goed te laten vliegen hanteert de val-kenier daarom  een nauwkeurig systeem van gewichtsmanagement. Van elke vogel wordt uitgezocht wat het ideale vlieggewicht is, het gewicht waarop hij het best presteert. En hij presteert het best als hij nog ruim vóór de honger zit, maar ver voorbij het uitbuiken. Dus ergens in de buurt van 'gezonde trek' zeg maar. De valkenier weet van elke vogel het gewicht waarbij die gezonde trek er is, en door (vóór het vliegen) zowel de vogel als de maaltijden te wegen kan hij naar dat vlieggewicht toe werken.   

De marge tussen een te hoog en te laag gewicht is vaak een kwestie van grammen (zeker bij kleinere vogels), dus het is van groot belang de voeding uiter-mate zorgvuldig te monitoren. Zit de vogel onder zijn ideale vlieggewicht dan wordt hij bijgevoederd en niet gevlogen. Is de vogel te zwaar dan wordt hij ook niet gevlogen; de kans is dan aanwezig dat de vogel te weinig trek heeft en liever gewoon in een boom gaat zitten om er voorlopig niet meer uit te komen. 

(Om nog even door te gaan op het 'vliegen op honger'; zodra een vogel wegens honger te weinig energie heeft om nog jachtvluchten te kunnen uitvoeren, zal zijn lichaam in de spaarstand gaan. Eén van de dingen die het lichaam daarvoor doet is het afstoten van pennen (veren). Voor de vogel betekent dat dat het vliegen/jagen nóg moeizamer zal gaan en nog meer energie zal kosten, en op een gegeven moment zelfs niet meer mogelijk is. Voor de valkenier daarentegen betekent het dat hij die vogel niet meer kan inzetten tijdens demonstraties, en rekening moet houden met het feit dat mensen hem erop aanspreken niet goed voor zijn vogels te zorgen. Dus los van het feit dat vliegen op honger gewoonweg niet werkt, is het voor een valkenier bedrijfstechnisch ook niet interessant om die methode te hanteren).

Nog een aantal veelgehoorde vooroordelen jegens de valkerij:

1) Valkeniers stelen eieren uit nesten van wilde roofvogels, of vangen roofvogels in het wild.

Al zouden ze willen, zo simpel is het niet. Valkerijvogels zijn CITES-plichtig, hetgeen inhoudt dat elke gekweekte vogel wordt geregistreerd en wordt geringd of gechipt. Op deze wijze zijn de vogels terug te traceren, en valkeniers die geen CITES-documenten kunnen overleggen hebben een groot probleem. Boven-dien mogen er ook geen vogels meer van buiten de EU worden geïmporteerd, dus eventuele fraude uit verre landen wordt daarmee voorkomen. Elke val-kerijvogel is feitelijk binnen de EU in gevangenschap geboren.

2) De vogels zitten een hele dag vast aan een touwtje en hebben geen bewegingsvrijheid

Tijdens demonstraties en workshops zul je inderdaad veel vogels zien die middels een veter aan een blok of sprengel vastzitten. Aangezien roofvogels veelal territoriumdieren zijn is dat nodig om te voorkomen dat ze elkaar aanvliegen of wegvliegen. Bij de valkenier thuis zijn er echter doorgaans ruime hokken aan-wezig waar de vogels in zitten. Daarnaast worden ze dagelijks getraind/gevlogen om hun conditie op peil te houden. Overigens hebben de vogels geen last van de veter als ze op een blok of sprengel zitten, want op dat blok doet de vogel wat hij het liefst doet: helemaal niets! Vliegen is een noodzakelijk kwaad om aan voedsel te geraken, daarnaast is de vogel slechts bezig met energie sparen.

3) Roofvogels zijn geen huisdieren en horen niet in gevangenschap

Het zijn inderdaad GEEN huisdieren! En elke serieuze valkenier zal iedereen afraden een roofvogel aan te schaffen. Je kweekt er geen persoonlijke band mee, het is enorm veel werk om ze gezond en sterk te houden, en het is een hele verantwoordelijkheid om te voorkomen dat er ongelukken mee gebeuren. Een roofvogel is niet geschikt om in een kooitje te stoppen, bij kleine kinderen te houden, of om er stoer of interessant mee te doen. Bovendien kun je niet zo-maar even aan de buurvrouw of een kennel vragen om tijdens je vakantie op je oehoe te passen. Een valkenier zal zijn vogels dan ook zeker niet als huisdier zien.

Dat ze niet in gevangenschap horen, ook niet bij een valkenier, mag iedereen voor zichzelf bepalen. Ik persoonlijk heb grotere moeite met een kanarie in een kooitje, aangezien dat beestje letterlijk heel zijn leven opgesloten zit en nooit aan vliegen toekomt. Van alle dieren die in gevangenschap leven hebben valke-rijvogels (naast duiven misschien) de meeste vrijheid van allemaal. Ze worden helemaal los gevlogen en hebben zelf de keuze of ze terugkeren naar de valke-nier of niet. En als ze besluiten om niet terug te keren zullen de meesten (mits goed getraind) prima voor zichzelf kunnen zorgen in het wild. Maar ik heb waar het de omgang met dieren betreft zelden zo'n toewijding gezien als bij de valkeniers waarmee ik samenwerk. Sommigen gaan niet op vakantie omdat er niemand voor de vogels kan zorgen, anderen rijden naar het buitenland voor de beste dierenarts. Laten we eerlijk zijn, dat zal niet elke huisdiereneigenaar er voor over hebben.

Als je het bovenstaande leest zul je misschien denken dat het allemaal wel koek en ei is in valkerijland. Of dat ik je dat op zijn minst wil laten geloven. Helaas is dat niet het geval. Net zoals iedereen gewoon een camera kan aanschaffen en zich fotograaf kan noemen, kan ook iedereen een roofvogel kopen en zich valkenier noemen. Er wordt wel gekeken naar wetgeving om dat te veranderen, maar tot op heden staat het eenieder vrij om een steenarend in zijn achter-tuin te houden. Een hele slechte zaak, zowel voor een hoop dieren als voor de reputatie van de valkerij in het algemeen. Het zijn dan ook vaak deze mensen die op een negatieve manier de publiciteit halen, en er voor zorgen dat er nog steeds veel onbegrip is jegens de valkerij.

Dat is ook de directe aanleiding voor mij geweest om dit stuk te schrijven. Iemand die eens een fotoworkshop bij me heeft gevolgd en vol trots een aantal foto's van roofvogels op haar social media had geplaatst, werd behoorlijk fel aangevallen door 'een dierenliefhebber' die haar (en mij dus ook) ervan beticht-te medeverantwoordelijk te zijn voor dierenbeulerij. Nu mag iedereen uiteraard gewoon vinden wat hij wil, maar vaak zijn die meningen op vooroordelen in plaats van feiten gebaseerd. Ik wil met deze tekst dan ook geen enkele tegenstander overhalen om voorstander te worden, maar ik vind het wel belangrijk dat dergelijke discussies op basis van argumenten worden gevoerd in plaats van meningen. Mocht je jezelf willen overtuigen van mijn gelijk of ongelijk, ga dan gewoon eens kijken bij (en praten met) een valkenier. Maar ga dan wel naar een professional, en niet naar iemand in je dorp waar je voor eur 5,00 met een roofvogel op de foto mag.

Tot slot, en dit is gericht aan de mensen die bij mij of bij iemand anders eens een fotoworkshop of roofvogeldemonstratie hebben bijgewoond, ik weet hoe moeilijk het kan zijn om al die verschillende roofvogelsoorten uit elkaar te houden. Je komt thuis met 300 foto's, maar daar wil je ook de namen van weten. En hoewel de vogels aan je zijn voorgesteld tijdens de workshop ben je thuis al lang weer vergeten hoe ze heten. Daarnaast zien sommige vogels er als juve-niel (jong) heel anders uit dan de volwassen exemplaren. Daarom heb ik hieronder een (alfabetisch) overzichtje opgenomen met alle vogels die ik in de loop der tijd heb gefotografeerd. Misschien staat net die ene vogel die je nog zoekt er tussen... (PS, omdat veel valkeniers met hybride valken werken, soms wel tot de 2e of 3e graad, is het bijna niet mogelijk om alle valkensoorten te duiden. Mocht je een valk op de foto hebben en niet weten welke soort het is, kijk dan op de website van de betreffende valkenier om te achterhalen om wat voor valk het gaat).

aasgier, juveniel
aasgier, juveniel
afrikaanse visarend
afrikaanse visarend
afrikaanse vlekkenoehoe
afrikaanse vlekkenoehoe
afrikaanse vlekkenoehoe
afrikaanse vlekkenoehoe
amerikaanse torenvalk, tarzel (M)
amerikaanse torenvalk, tarzel (M)
amerikaanse torenvalk, tarzel (M)
amerikaanse torenvalk, tarzel (M)
amerikaanse torenvalk, wijf (V)
amerikaanse torenvalk, wijf (V)
amerikaanse zeearend
amerikaanse zeearend
amerikaanse zeearend
amerikaanse zeearend
amerikaanse zeearend, juveniel
amerikaanse zeearend, juveniel
amerikaanse zeearend, juveniel
amerikaanse zeearend, juveniel
arendbuizerd
arendbuizerd
arendbuizerd
arendbuizerd
bateleur
bateleur
bateleur
bateleur
bateleur, juveniel
bateleur, juveniel
bateleur, juveniel
bateleur, juveniel
bengaalse gier
bengaalse gier
bengaalse oehoe
bengaalse oehoe
bengaalse oehoe
bengaalse oehoe
bengaalse oehoe
bengaalse oehoe
bleke zanghavik
bleke zanghavik
boomvalk
boomvalk
bosuil
bosuil
bosuil
bosuil
braziliaanse dwerguil
braziliaanse dwerguil
briluil, juveniel
briluil, juveniel
canadese oehoe
canadese oehoe
canadese oehoe
canadese oehoe
chiliarend
chiliarend
chiliarend
chiliarend
chiliarend
chiliarend
chiliarend, juveniel
chiliarend, juveniel
europese buizerd
europese buizerd
europese buizerd
europese buizerd
europese buizerd
europese buizerd
europese oehoe
europese oehoe
europese oehoe
europese oehoe
europese zeearend
europese zeearend
europese zeearend
europese zeearend
falkland caracara
falkland caracara
falkland caracara
falkland caracara
falkland caracara
falkland caracara
geelkopgier
geelkopgier
geelkopgier, juveniel
geelkopgier, juveniel
gier-sakervalk
gier-sakervalk
giervalk
giervalk
giervalk
giervalk

«